گاز مبرد R134
آچارها
معرفی بهترین روغن ها برای سیستم های برودتی + کاربرد آن ها
مقدمه :
معرفی بهترین روغن ها برای سیستم های برودتی
امروزه سلامت و کارایی سیستمهای سرمایشی تا حد زیادی به کیفیت مواد مصرفی در آنها بستگی دارد. در این میان، روغن برودتی نقشی بسیار مهم و تعیینکننده در چرخه تبرید ایفا میکند و عدم توجه به انتخاب صحیح آن، خسارتهای سنگینی به کمپرسور وارد خواهد کرد.
در حال حاضر شاهد آن هستیم که برندهای متنوعی در بازار وجود دارند و هر کدام ویژگیهای خاص خود را ارائه میدهند. شما باید بدانید که هر سیستم برودتی با توجه به نوع گاز مبرد و کمپرسور برودتی، به روانکار مخصوصی نیاز دارد و استفاده اشتباه میتواند باعث گرفتگی سیکل و سوختن موتور شود. از همین رو، شناخت دقیق انواع روغن کمپرسور برای هر تکنسین و کاربری الزامی است.
محتوای جدول
پادکست صوتی معرفی بهترین روغن ها برای سیستم های برودتی
انواع روغن های برودتی
در بررسی روغن کمپرسور، ابتدا باید به این نکته توجه داشت که پایه شیمیایی روغن باید با مبرد (گاز) داخل سیستم سازگاری کامل داشته باشد. اگر این سازگاری وجود نداشته باشد، روغن در سیستم به درستی گردش نمیکند و به کمپرسور باز نمیگردد. این موضوع باعث خشک کار کردن قطعات متحرک و در نهایت گیرپاژ کردن آنها میشود. بسیاری از افراد تصور میکنند که هر روغنی را میتوان در هر کمپرسوری ریخت، اما این یک باور کاملاً اشتباه است و باید بر اساس دستورالعمل سازنده عمل کرد.
از طرفی دیگر، ساختار شیمیایی روغنها به دو دسته کلی معدنی و مصنوعی تقسیم میشود. روغنهای مصنوعی برای گازهای جدیدتر طراحی شدهاند و خواص متفاوتی نسبت به مدلهای قدیمی دارند. در ادامه دستههای اصلی و پرکاربرد روغن برودتی را مشاهده میکنید:
1. روغن معدنی (Mineral Oil - MO) :
این نوع روانکار از نفت خام به دست میآید و سالهاست که در صنعت تبرید حضور دارد. سازگاری بسیار خوبی با مبردهای CFC و HCFC مانند گاز R22 دارد و قیمت آن نسبت به مدلهای مصنوعی پایینتر است.
از طرفی دیگر، ساختار شیمیایی روغنها به دو دسته کلی معدنی و مصنوعی تقسیم میشود. روغنهای مصنوعی برای گازهای جدیدتر طراحی شدهاند و خواص متفاوتی نسبت به مدلهای قدیمی دارند. در ادامه دستههای اصلی و پرکاربرد روغن برودتی را مشاهده میکنید:
2. روغن پلیالاستر (Polyolester - POE) :
این مدل یک روغن مصنوعی است که برای مبردهای HFC مانند R134a و R410a تولید شده است. خاصیت جذب رطوبت بالایی دارد و باید در نگهداری آن دقت زیادی کرد تا در معرض هوا قرار نگیرد.
3. روغن آلکیل بنزن (Alkylbenzene - AB) :
این روانکار نیز مصنوعی است اما ساختاری متفاوت دارد و پایداری حرارتی و شیمیایی خوبی از خود نشان میدهد. در برخی موارد میتوان آن را با روغنهای معدنی مخلوط کرد تا عملکرد بهتری در دماهای پایین حاصل شود.
4. روغن پلیآلکیلن گلیکول (PAG) :
این نوع روغن برودتی بهطور خاص بیشتر در سیستمهای کولر خودرو استفاده میشود. با گازهای R134a سازگار است اما به شدت رطوبت را جذب میکند و نباید در سیستمهایی که قطعات الکتریکی غوطهور دارند استفاده شود.
5. روغن پلی آلفا اولفین (PAO) :
این مورد کمتر رایج است اما پایداری دمایی فوقالعادهای دارد. در سیستمهایی که نوسانات دمایی شدید دارند و نیاز به روانکاری در شرایط سخت است، کاربرد دارد.
کاربرد روغن برودتی
وظیفه اصلی روغن برودتی در سیستمهای سرمایشی، فراتر از روانکاری ساده قطعات متحرک است. این سیال با ایجاد یک لایه نازک بین قطعات فلزی، اصطکاک را کاهش داده و از سایش زودرس پیستونها و یاتاقانها جلوگیری میکند. همچنین این روغن با گردش در سیستم، به خنککاری سیمپیچ و قطعات مکانیکی کمک کرده و به عنوان یک عایق بین ناحیه پرفشار و کمفشار عمل میکند. به عنوان مثال در یخچالهای خانگی یا کولرهای گازی، وجود سطح مناسبی از روغن باعث میشود تا کمپرسور نرمتر کار کرده و صدای کمتری تولید کند.
کاربرد روغن پلی استر (POE)
روغن پلی استر یا همان POE، رایجترین نوع روانکار مصنوعی در سیستمهای تهویه مطبوع جدید است. این روغن کمپرسور سازگاری کاملی با گازهای دوستدار محیط زیست مانند R410a، R407c و R134a دارد و به دلیل ساختار شیمیایی خاص خود، میتواند به خوبی با این مبردها مخلوط شود. نکته مهم درباره این نوع روغن برودتی، جاذب رطوبت بودن شدید آن است؛ به طوری که اگر درب قوطی باز بماند، به سرعت رطوبت هوا را جذب کرده و اسیدی میشود. این روغن در اکثر کولرهای گازی اینورتر و سردخانههای جدید استفاده میشود.
کاربرد روغن معدنی یا مینرال
روغنهای معدنی که با نام مینرال نیز شناخته میشوند، از قدیمیترین روانکارهای صنعت تبرید هستند. این روغنها بهطور اختصاصی برای سیستمهای قدیمی که با گاز R22 یا R12 کار میکنند، فرموله شدهاند. مزیت اصلی آنها قیمت مناسب و عدم واکنش شدید با رطوبت محیط است که کار با آنها را سادهتر میکند. با این حال، روغن معدنی با گازهای جدید HFC مخلوط نمیشود و نمیتوان از آن در سیستمهای مدرن امروزی استفاده کرد. اگر در سیستم R410a از این روغن استفاده شود، در اواپراتور گیر کرده و باعث خرابی میشود.
کاربرد روغن پلیآلکیلن گلیکول (PAG)
روغن PAG یک روانکار مصنوعی با کارایی بسیار بالا است که عمدتاً در صنعت خودروسازی و کولر اتومبیلها کاربرد دارد. این روغن کمپرسور سازگاری خوبی با گاز R134a دارد و روانکاری عالی در کمپرسورهای پیستونی و روتاری خودرو ایجاد میکند. با این حال باید توجه داشت که این روغن ناسازگاریهایی با برخی مواد عایق الکتریکی دارد و به همین دلیل در کمپرسورهای هرمتیک (بسته) که سیمپیچ با روغن در تماس است، کمتر استفاده میشود. تکنسینها باید دقت کنند که این روغن هرگز با روغنهای دیگر مخلوط نشود.
کاربرد روغن الکیل بنزن (AB)
روغن الکیل بنزن نوعی روانکار مصنوعی است که خواصی شبیه به روغنهای معدنی دارد اما کیفیت و پایداری آن بالاتر است. این روغن برودتی اغلب در سیستمهایی که از گاز R22 یا مخلوطهای جایگزین آن استفاده میکنند، به کار میرود. یکی از مزایای مهم روغن AB، قابلیت انحلالپذیری بهتر در مبرد و عملکرد مناسب در دماهای پایین است. این ویژگی باعث میشود روغن در اواپراتور باقی نماند و به راحتی به کارتر کمپرسور بازگردد، که این امر برای طول عمر سیستمهای برودتی بسیار مفید است.
بهترین برندهای روغن برودتی
در بازار ایران برندهای مختلفی حضور دارند، اما انتخاب یک برند معتبر تضمینکننده سلامت کمپرسور شماست. تکنسینهای با تجربه همواره به دنبال روغنهایی هستند که خلوص بالا و بستهبندی استانداردی داشته باشند. استفاده از روغنهای متفرقه و بدون نام، ریسک بزرگی است که میتواند منجر به هزینههای تعمیراتی سنگین شود. در ادامه برخی از باکیفیتترین برندهای موجود روغن کمپرسور را بررسی میکنیم که امتحان خود را پس دادهاند:
برند سانیسو (Suniso) :
این برند بلژیکی یکی از محبوبترینها در بازار است. مدلهای سری GS (مانند 3GS و 4GS) روغنهای معدنی هستند که برای گاز R22 و کمپرسورهای پیستونی و اسکرو کاربرد دارند. مدلهای سری SL (مانند SL100) نیز از نوع مصنوعی POE بوده و برای گازهای R134a و R410a مناسب هستند.
امکارات (خرسی) :
روغن های شرکت امکارات که در بازار ایران به عنوان روغن های خرسی مطرح می شوند یکی از پرکاربردترین و پرفروش ترین روغن های مصنوعی و یا به اختصار POE می باشند. این روغن ها بیشتر در دو مدل RL100H و مدل RL68H در بازار عرضه می شوند و برای گازهای R404 , R507 , R407 , R32, R134a و R410a مناسب هستند.
بیتزر (Bitzer) :
روغنهای اصلی بیتزر (مانند B5.2 یا B320SH) که مخصوص کمپرسورهای همین برند تولید میشوند، کیفیت بسیار بالایی دارند و برای سیستمهای سردخانهای و تهویه مطبوع بزرگ توصیه میشوند.
شل (Shell) :
روغنهای سری Clavus از این برند معتبر، پایداری اکسیداسیون خوبی دارند و از تشکیل رسوب در سیستم جلوگیری میکنند.
شل (Shell) :
روغنهای سری Clavus از این برند معتبر، پایداری اکسیداسیون خوبی دارند و از تشکیل رسوب در سیستم جلوگیری میکنند.
توتال (Total) :
روغنهای سری Planetelf این شرکت نیز از نوع مصنوعی با کیفیت هستند که در چیلرها و سیستمهای تهویه مطبوع مرکزی کاربرد فراوانی دارند.
ویژگیهایی که باید روغن برودتی داشته باشد :
یک روغن کمپرسور مناسب باید دارای مجموعهای از خواص فیزیکی و شیمیایی باشد تا بتواند در شرایط سخت کاری کمپرسور دوام بیاورد. اگر روغن فاقد این ویژگیها باشد، در دماهای بالا تجزیه شده و یا در دماهای پایین یخ میزند. این موضوع باعث اختلال در کل سیکل تبرید میشود. بنابراین هنگام خرید روغن برودتی باید به مشخصات فنی درج شده روی قوطی دقت کرد. مهمترین این ویژگیها شامل موارد زیر خواهد بود:
پایداری حرارتی و شیمیایی :
روغن نباید در دماهای بالای تخلیه کمپرسور بسوزد یا با مبرد واکنش شیمیایی نامطلوب دهد و لجن تولید کند.
نقطه ریزش (Pour Point) پایین :
روغن باید در دماهای بسیار پایین اواپراتور همچنان سیال باقی بماند و غلیظ نشود تا بتواند به کمپرسور بازگردد.
ویسکوزیته مناسب :
غلظت روغن باید به گونهای باشد که هم در دمای بالا لایه روانکاری را حفظ کند و هم در دمای پایین بیش از حد سفت نشود.
قابلیت امتزاج با مبرد :
روغن باید بتواند با گاز مبرد مخلوط شود تا همراه آن در سیکل گردش کند، اما نباید خواص مبرد را تغییر دهد.
خاصیت ضد کف (Anti-foaming) :
هنگام شروع به کار ناگهانی کمپرسور، روغن نباید بیش از حد کف کند، زیرا کف کردن باعث کاهش کیفیت روانکاری میشود.
عایق الکتریکی :
در کمپرسورهای بسته و نیمهبسته که سیمپیچ با روغن در تماس است، روغن باید خاصیت دیالکتریک بالایی داشته باشد تا باعث اتصال کوتاه نشود.
انتخاب روغن کمپرسور بر اساس نوع کمپرسور و اواپراتور
انتخاب صحیح روغن نیازمند در نظر گرفتن پارامترهای مختلفی همچون دمای کارکرد، نوع گاز و تکنولوژی ساخت کمپرسور است. یک تکنسین ماهر با نگاه به پلاک کمپرسور و نوع کاربری سیستم (بالای صفر یا زیر صفر) تصمیم نهایی را میگیرد. برای سادهسازی این فرآیند و جلوگیری از اشتباهات رایج در خرید روغن کمپرسور، جدولی کاربردی آماده کردهایم. این جدول به شما کمک میکند تا با یک نگاه، روغن سازگار با سیستم خود را شناسایی کنید :
| روغن پیشنهادی | نوع روغن | دمای اواپراتور | نوع کمپرسور | نوع مبرد |
|---|---|---|---|---|
| Suniso 3GS / 4GS | معدنی (MO) | متوسط و بالا | پیستونی / روتاری | R22, R12 |
| Emkarate RL32 / RL68 | پلی استر (POE) | پایین و متوسط | اسکرال / پیستونی | R404A, R134a, R410a |
| Suniso SL100 | پلی استر (POE) | تهویه مطبوع | اسکرال / اسکرو | R410a, R407c |
| Alkylbenzene Zero | آلکیل بنزن (AB) | بسیار پایین (دیپ) | پیستونی | R22 (جایگزین معدنی) |
| PAG 46 / 100 | پلیالکیلن گلیکول | متغیر خودرویی | پیستونی / روتاری خودرو | R134a (خودرو) |
| Bitzer B5.2 | معدنی / نیمه مصنوعی | پایین و متوسط | کمپرسور بیتزر | R22 |
ویسکوزیته روغن برودتی چیست و چرا اهمیت دارد؟
ویسکوزیته به طور قابل فهم و عامیانه بهمعنای میزان غلظت یا روانی روغن کمپرسور است. روغن باید به اندازهای روان باشد که:
بهراحتی در سیستم گردش کند
تمام قطعات داخلی کمپرسور را روانکاری کند
در دماهای پایین سفت نشود و در دماهای بالا خاصیت خود را از دست ندهد
اگر ویسکوزیته روغن بیش از حد بالا باشد، گردش روغن مختل شده و احتمال گیرپاژ کمپرسور افزایش پیدا میکند. از طرف دیگر، اگر ویسکوزیته بیش از حد پایین باشد، لایه محافظ بین قطعات فلزی از بین رفته و سایش شدید ایجاد میشود.
اهمیت ویسکوزیته و دمای کاری در انتخاب روغن برودتی
یکی از مهمترین نکاتی که هنگام انتخاب روغن برودتی باید به آن توجه کرد، ویسکوزیته (Viscosity) و دمای کاری سیستم های تبریدی است. بسیاری از خرابیهای کمپرسور دقیقاً بهدلیل انتخاب روغن با ویسکوزیته نامناسب یا ناسازگار با شرایط دمایی کمپرسورها اتفاق میافتد. پس حتما قبل از خرید روغن کمپرسورتان به ویسکوزیته و دمای مناسب آن دقت کنید.
نتیجهگیری
در نهایت باید گفت که سلامت سیستم سرمایشی شما در گرو انتخاب درست روغن برودتی است. استفاده از روغن ناسازگار یا بیکیفیت شاید در ابتدا هزینهها را کاهش دهد، اما در درازمدت با خرابی کمپرسور، هزینههای چند برابری به بار میآورد. ما توصیه میکنیم همیشه از برندهای معتبر و شناختهشده روغن کمپرسور که در این مطلب معرفی کردیم استفاده کنید تا خیالتان از بابت عملکرد سیستم راحت باشد. شما میتوانید برای مشاوره تخصصی و خرید انواع روغن برودتی و روغن کمپرسور اصل، از طریق طلوع سرما اقدام کرده و محصول مورد نظر خود را با اطمینان کامل تهیه نمایید.
سوالات متداول
خیر، این دو نوع روغن ساختار شیمیایی کاملاً متفاوتی دارند و مخلوط کردن آنها باعث واکنش شیمیایی، دوفاز شدن و آسیب جدی به کمپرسور میشود.
این روغنها به شدت جاذب رطوبت هستند و اگر در معرض هوا قرار بگیرند، رطوبت محیط را جذب کرده و خاصیت اسیدی پیدا میکنند که باعث خوردگی سیمپیچ موتور میشود.
در صورتی که رنگ روغن تیره شده باشد، بوی سوختگی بدهد یا تست اسیدیته آن مثبت باشد، باید فوراً تعویض شود. همچنین در تعمیرات اساسی سیستم، تعویض روغن الزامی است.
برای گاز R410a حتماً باید از روغن مصنوعی پایه پلیاستر (POE) استفاده شود، زیرا روغنهای معدنی با این مبرد مخلوط نمیشوند.
افزایش صدای کمپرسور، گرم شدن بیش از حد بدنه کمپرسور و کاهش راندمان سرمایش از نشانههایی است که میتواند بیانگر کمبود سطح روغن یا عدم بازگشت مناسب آن باشد.
